خشکی صبحگاهی مفاصل: کی جدی است؟
خشکی صبح بسیاری از مردم را گاهی اذیت می‌کند. این مقاله می‌گوید مدت و الگوی خشکی چه فرقی بین آرتروز و بیماری‌های التهابی مفصل می‌سازد، چه چیزهایی را باید یادداشت کرد و کی باید به پزشک مراجعه کرد.
اگر صبح‌ها دست‌هایتان سفت است و باید چند دقیقه مشت کنید و باز کنید تا راه بیفتند، شاید پرسیده باشید این یک خشکی معمولی است یا نشانهٔ بیماری. این مقاله می‌گوید منابع معتبر چه معیارهایی داده‌اند. جواب نهایی با معاینهٔ پزشک است.
خشکی صبحگاهی چیست؟
مفصل بعد از مدتی بی‌حرکتی، مثل خواب شبانه یا نشستن طولانی، سفت و سخت‌تر حرکت می‌کند. NHS می‌نویسد در آرتریت روماتوئید درد و خشکی اغلب صبح یا بعد از استراحت بدتر است. در بسیاری از مردم کمی خشکی صبح طبیعی است. نکته این است که چقدر طول می‌کشد و چه چیز دیگری همراه آن است.
مدتش چقدر است؟
منابع مختلف عددهای متفاوتی داده‌اند، پس هیچ عددی مرز قطعی نیست:
- آرتروز. NHS می‌گوید در آرتروز خشکی صبح یا نیست یا کمتر از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.
- آرتریت روماتوئید. NIAMS خشکی صبح بیش از ۳۰ دقیقه را از نشانه‌های آن می‌داند و ACR می‌نویسد بیش از یک ساعت طول می‌کشد ولی با حرکت بهتر می‌شود. NHS هم می‌گوید در آن اغلب طولانی‌تر از آرتروز است.
- پلی‌میالژیا روماتیکا. NHS می‌نویسد خشکی ماهیچه‌ها در صبح بیش از ۴۵ دقیقه طول می‌کشد و بیشتر بعد از ۶۵ سالگی دیده می‌شود و زیر ۵۰ سال بسیار نادر است.
- اسپوندیلیت. NHS می‌گوید کمردرد و خشکی در این بیماری صبح و شب بدتر است و با فعالیت بهتر می‌شود نه با استراحت.
ACR در صفحهٔ «کی روماتولوژیست را ببینیم» خشکی صبح بیش از ۳۰ دقیقه را از نشانه‌هایی می‌داند که ممکن است ارجاع را لازم کند.
نتیجه: خشکی چند دقیقه‌ای که با کمی حرکت از بین می‌رود معمولاً نگران‌کننده نیست؛ ولی خشکی که نیم ساعت یا بیشتر طول می‌کشد، به‌خصوص اگر همراه ورم یا درد باشد، ارزش گفتن به پزشک را دارد.
چه چیزهای دیگری را باید دید؟
خشکی به‌تنهایی کافی نیست. پزشک این‌ها را هم می‌پرسد:
- ورم و گرمی مفصل. NHS در RA از تورم، گرمی و قرمزی مفصل و گاهی برآمدگی‌های زیر پوست (ندول) نام می‌برد.
- الگوی درگیری. NHS می‌گوید مفاصل کوچک دست و پا اغلب اول درگیر می‌شوند و معمولاً هر دو طرف بدن، گرچه همیشه نه.
- خستگی، تب خفیف، کاهش وزن یا بی‌اشتهایی. NHS آن‌ها را از نشانه‌های عمومی RA می‌داند.
- مدت. ACR می‌نویسد نشانه‌هایی که بیش از شش هفته بمانند نشانهٔ التهاب پایدارند.
- تکرار. Arthritis Foundation می‌گوید اگر مشکل مفصل سه روز یا بیشتر ادامه یافت، یا چند بار در یک ماه برگشت، نوبت بگیرید.
کی باید پیگیری کنید؟
نوبت بگیرید اگر:
- خشکی صبحگاهی نیم ساعت یا بیشتر طول می‌کشد (ACR و NIAMS).
- ورم مکرر انگشت‌ها، مچ‌ها یا پاها دارید (ACR).
- علائم مفصلی سه روز یا بیشتر ادامه دارد یا چند بار در یک ماه برمی‌گردد (Arthritis Foundation).
- بالای ۵۰ سال دارید و خشکی و درد شانه و لگن بیش از یک هفته طول کشیده است (NHS، پلی‌میالژیا روماتیکا).
- کمردرد بیش از چند ماه دارید و صبح و شب بدتر می‌شود و با حرکت بهتر می‌شود (NHS).
پزشک عمومی معمولاً اولین گام است و در صورت شک، شما را نزد روماتولوژیست می‌فرستد (ACR).
فوری: اگر یک مفصل ناگهان داغ و دردناک شد و تب دارید، یا بالای ۵۰ سالگی سردرد تازهٔ شقیقه‌ای با درد فک پیدا کردید، منتظر نوبت نمانید. راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید.
تا ویزیت چه کنیم؟
- یادداشت کنید: کدام مفصل‌ها، چند دقیقه خشکی، با چه چیزی بهتر یا بدتر می‌شود، و آیا ورم یا قرمزی هست. این را در ویزیت اول به پزشک نشان دهید (راهنمای «ویزیت اول»).
- مدت خشکی را با ساعت اندازه بگیرید: صبح که بیدار می‌شوید چند دقیقه طول می‌کشد تا مفصل‌ها «باز شوند»؟
- بدون مشورت داروی تازه یا مکمل شروع نکنید. NHS می‌گوید شواهد قوی برای اثر رژیم‌ها یا مکمل‌های خاص بر آرتریت روماتوئید نیست.
- دربارهٔ برنامهٔ حرکتی راهنمای «تحرک و مراقبت از مفصل» را ببینید.
یادآوری
خشکی صبح تشخیص نیست. بسیاری از دردهای مفصلی مثل آرتروز در سنین بالا شایع‌اند و خشکی در آن‌ها کوتاه است. از طرف دیگر، آرتریت روماتوئید در سال‌های اول می‌تواند به مفصل آسیب بزند (NIAMS) و تشخیص زود فرصت درمان بهتر می‌دهد (NHS). پس اگر الگو با بیماری التهابی می‌خواند، از پیگیری نترسید.