جواب ANA یا RF مثبت یعنی چه؟

اگر در برگهٔ آزمایش‌تان کنار ANA یا RF نوشته شده «مثبت» یا عددی بالاتر از حد طبیعی، احتمالاً اولین فکرتان «پس بیماری دارم» بوده است. برای این نتیجه هنوز زود است. این مقاله توضیح می‌دهد این آزمایش‌ها چه می‌گویند و چه نمی‌گویند.

ANA چیست؟

ANA یا آنتی‌بادی ضد هسته آزمایش خونی است که دنبال آنتی‌بادی‌هایی می‌گردد که به هستهٔ سلول‌های خود بدن می‌چسبند. MedlinePlus می‌گوید پزشک‌ها از آن برای کمک به تشخیص بیماری‌های خودایمنی مثل لوپوس، اسکلرودرمی و شوگرن استفاده می‌کنند.

ACR می‌نویسد همه مقدار کمی از این‌گونه آنتی‌بادی‌ها دارند و مثبت بودن ANA «نشانهٔ قطعی بیماری خودایمنی نیست».

چند نفر از افراد سالم مثبت‌اند؟

• ACR: تا ۱۵ درصد افراد کاملاً سالم ANA مثبت دارند.
• MedlinePlus: بسیاری از بزرگسالان سالم، به‌ویژه زنان بالای ۶۵ سال، ممکن است ANA مثبت داشته باشند. بعضی داروها، عفونت‌های ویروسی و بعضی بیماری‌های دیگر هم می‌توانند آن را مثبت کنند.
• NIAMS: افراد کاملاً سالم هم ممکن است ANA مثبت داشته باشند و جواب مثبت به‌تنهایی لوپوس را تأیید نمی‌کند.

چند نفر از کسانی که مثبت‌اند بیمارند؟

ACR می‌نویسد فقط حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد افرادی که ANA مثبت دارند به لوپوس یا بیماری خودایمنی یا بافت هم‌بند دیگری مبتلا هستند. از آن طرف بیش از ۹۵ درصد مبتلایان به لوپوس ANA مثبت دارند، پس منفی بودنش لوپوس را کم‌احتمال می‌کند. این یعنی ANA آزمایش «حساسی» است ولی «اختصاصی» نیست: بیماران را معمولاً نشان می‌دهد، ولی سالم‌ها را هم گاهی نشان می‌دهد. MedlinePlus هم می‌گوید منفی بودنش بیماری خودایمنی را کم‌احتمال می‌کند ولی کاملاً رد نمی‌کند.

تیتر و الگو

گاهی جواب با نسبتی مثل ۱:۱۶۰ نوشته می‌شود (تیتر) و الگویی هم گزارش می‌شود. ACR می‌گوید پزشک‌ها زیر میکروسکوپ الگو و شدت را می‌بینند و بعضی آزمایشگاه‌ها فقط تیتر بالاتر از ۱:۱۶۰ را مثبت می‌گذارند. MedlinePlus دربارهٔ تیتر و الگو توضیحی نمی‌دهد و توصیه می‌کند اگر در گزارش شما آمده، معنایش را از پزشک بپرسید. ما هم از روی عدد یا الگو معنی نمی‌دهیم.

RF چیست؟

فاکتور روماتوئید (RF) پروتئینی است که سیستم ایمنی می‌سازد. MedlinePlus می‌نویسد پزشک‌ها بیشتر آن را همراه آزمایش‌های دیگر برای کمک به تشخیص آرتریت روماتوئید می‌خواهند.

• جواب مثبت به‌تنهایی تشخیص نیست. MedlinePlus می‌گوید پزشک آن را با نشانه‌ها، سابقه و آزمایش‌های دیگر می‌سنجد.
• افراد سالم هم گاهی دارند. MedlinePlus: «بسیاری از مردم مقدار کمی RF دارند و سالم‌اند.»
• علت‌های دیگر هم دارد. MedlinePlus بیماری‌های خودایمنی دیگر (شوگرن، لوپوس، اسکلرودرمی)، بعضی عفونت‌های مزمن (مثل هپاتیت C و سل) و بعضی سرطان‌ها را از علت‌های RF بالا می‌شمارد.
• منفی بودن هم رد نمی‌کند. MedlinePlus می‌گوید برخی مبتلایان به آرتریت روماتوئید RF کم یا منفی دارند.
• NHS می‌نویسد در بیش از نیمی از مبتلایان به آرتریت روماتوئید، RF در شروع بیماری بالاست، ولی حدود یک نفر از هر بیست نفر بدون این بیماری هم مثبت است. NHS جمع‌بندی می‌کند که هیچ آزمایش خونی نمی‌تواند آرتریت روماتوئید را قطعی کند یا رد کند.

آنتی‌CCP آزمایش مرتبط دیگری است. NHS می‌گوید مثبت بودنش احتمال آرتریت روماتوئید را بالا می‌برد ولی همهٔ مبتلایان آن را ندارند.

بعد از مثبت شدن چه باید کرد؟

1. نگران نشوید و جواب را کنار نگذارید. مثبت بودن به‌تنهایی نه تشخیص است و نه چیز بی‌اهمیتی که فراموشش کنید.
2. جواب را با نشانه‌ها بخوانید. درد و ورم مفصل، بثورات، خشکی چشم و دهان، زخم دهان، حساسیت به آفتاب، رینود و تب یا خستگی را به پزشک بگویید. اگر هیچ نشانه‌ای ندارید، آن را هم بگویید.
3. پزشک ممکن است آزمایش دیگری بخواهد. MedlinePlus می‌گوید پس از ANA مثبت پزشک احتمالاً آزمایش‌های بیشتری درخواست می‌کند. NIAMS برای لوپوس آزمایش‌های اختصاصی‌تر (ضد Smith، ضد dsDNA، آنتی‌فسفولیپید)، شمارش سلول‌های خون، آزمایش کلیه و ادرار را نام می‌برد. ACR می‌گوید ممکن است آزمایش‌های بعدی، معاینه و مرور سابقه لازم باشد و روماتولوژیست دربارهٔ گام بعد تصمیم می‌گیرد.
4. مدارک را با خود ببرید. برگهٔ اصلی آزمایش (با تیتر و الگو) را همراه داشته باشید. راهنمای «ویزیت اول» را ببینید.
5. خودتان درمان نکنید. برای مثبت بودن ANA یا RF دارو، رژیم یا مکمل شروع نکنید.

چه موقع حتماً پیگیری کنید؟

اگر نشانه‌های خودایمنی دارید، مثلاً مفصل متورم و دردناک چند هفته یا بیشتر، خشکی صبح طولانی، بثورات صورت پس از آفتاب، زخم دهان، خشکی چشم و دهان، یا انگشتانی که در سرما سفید یا کبود می‌شوند، نوبت بگیرید. نشانه‌های فوری‌تر را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.

جمع‌بندی

ANA و RF سرنخ‌اند، نه حکم. جواب مثبت می‌تواند پزشک را به بررسی بیشتر ببرد، ولی بدون نشانه‌ها و معاینه نمی‌شود از روی آن گفت بیماری دارید. آنچه تعیین‌کننده است تصویر کلی است: نشانه‌های شما، معاینه و ترکیب آزمایش‌ها.