کورتون و پوکی استخوان
کورتون برای بسیاری از بیماران روماتیسمی لازم است، ولی مصرف طولانی آن می‌تواند استخوان را ضعیف کند. این مقاله می‌گوید چرا، چه کارهایی برای محافظت از استخوان معمول است و چرا هیچ‌وقت نباید کورتون را خودتان قطع کنید.
کورتون (که پزشک‌ها به آن گلوکوکورتیکوئید یا استروئید هم می‌گویند، مثل پردنیزولون) ضدالتهاب قوی است و در درمان بیماری‌هایی مثل آرتریت روماتوئید، لوپوس و واسکولیت نقش مهمی دارد. ولی مصرف طولانی آن هزینه‌ای دارد که یکی‌اش ضعیف شدن استخوان است. در این مقاله می‌خوانید چرا این اتفاق می‌افتد و چه کارهایی برای آن انجام می‌شود، بدون اینکه از کورتون بترسید یا بخواهید خودتان آن را کنار بگذارید.
چرا کورتون استخوان را ضعیف می‌کند؟
NHS پوکی استخوان را یکی از عوارض شناخته‌شدهٔ مصرف بیشتر یا طولانی‌تر کورتون می‌داند، همراه با عفونت بیشتر، تغییر خلق‌وخو، قند و فشار خون بالا و مشکلات چشمی مثل آب‌مروارید. ACR می‌نویسد کورتونی که برای بیماری‌های خودایمنی و آرتریت‌های التهابی مصرف می‌شود، می‌تواند باعث از دست رفتن سریع استخوان شود، حتی در شش ماه اول مصرف، و خطر شکستگی را بالا ببرد.
اگر مقدار کم و مدت کوتاه باشد، خطر کمتر است. NHS می‌گوید عوارض در مصرف کوتاه‌مدت یا با مقدار کم کمتر محتمل‌اند و معمولاً با پایان درمان برطرف می‌شوند. دربارهٔ آرتریت روماتوئید هم NHS مصرف کورتون را معمولاً کوتاه‌مدت و برای تسکین سریع می‌داند، مثلاً تا شروع اثر داروی زمینه‌ای. NIAMS هم می‌گوید کورتون در کمترین مقدار مؤثر به کار می‌رود. در بعضی بیماری‌ها مثل آرتریت سلول‌غول‌آسا، NHS می‌گوید کورتون گاهی چند سال لازم است و در بعضی بیماران طولانی‌تر هم می‌ماند.
چه کسانی بیشتر در معرض‌اند؟
ACR این عوامل را نام می‌برد: سن بالا، سیگار، مصرف زیاد الکل، جثهٔ کوچک، سابقهٔ پوکی استخوان در خانواده، سابقهٔ شکستگی با ضربهٔ کم بعد از ۵۰ سالگی، و مصرف کورتون به مقدار و مدتی که پزشک آن را خطرناک می‌داند. آستانهٔ دقیق مقدار و مدت مصرف را پزشک شما می‌داند.
برای محافظت از استخوان چه می‌شود کرد؟
ACR این موارد را برای پیشگیری ذکر می‌کند:
- کمترین مقدار ممکن. ACR تأکید می‌کند کمترین مقدار کورتون لازم برای کنترل بیماری استفاده شود. تغییر مقدار فقط کار پزشک است.
- کلسیم و ویتامین D. ACR این‌ها را از ارکان پیشگیری و درمان می‌داند. NHS هم می‌نویسد کلسیم و ویتامین D ممکن است به پیشگیری از پوکی استخوان در کسانی که کورتون مصرف می‌کنند کمک کنند. مقدار و ضرورت مصرف را پزشک تعیین می‌کند؛ بدون مشورت خودتان مکمل پرمقدار شروع نکنید.
- فعالیت وزن‌گیر. ACR پیاده‌روی در بیشتر روزها را مثال می‌زند. (با توجه به وضعیت مفاصل با پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم کنید.)
- ترک سیگار و پیشگیری از افتادن.
- سنجش تراکم استخوان. ACR می‌گوید پوکی استخوان با آزمایش تراکم استخوان (BMD یا DXA) شناسایی می‌شود. این یک آزمایش سریع و بدون درد است. زنان باردار نباید آن را انجام دهند.
- داروهای مخصوص استخوان. ACR می‌گوید چند داروی نسخه‌ای برای پیشگیری یا درمان تأیید شده است و NHS در آرتریت سلول‌غول‌آسا از داروهای محافظ استخوان (بیس‌فسفونات‌ها) نام می‌برد. اینکه به آن‌ها نیاز دارید یا نه، تصمیم پزشک است.
نباید خودتان کورتون را قطع کنید
شاید بعد از خواندن این‌ها وسوسه شوید قرص را کنار بگذارید. این کار را نکنید.
NHS صریحاً می‌نویسد: «داروی کورتون را ناگهان قطع نکنید، مگر پزشک بگوید قطع آن بی‌خطر است. قطع ناگهانی درمان با کورتون می‌تواند شما را بسیار بدحال کند.» اگر بیش از سه هفته مصرف کرده‌اید یا مقدار بالا بوده، مقدار باید تدریجی کم شود. قطع ناگهانی ممکن است خستگی، تهوع، سرگیجه، بی‌اشتهایی و درد مفصل بیاورد و بیماری را دوباره فعال کند. اگر بعد از قطع یا فراموش کردن دارو بدحال شدید، یا استفراغ نمی‌گذارد قرص را نگه دارید، همان روز تماس بگیرید (راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟»). ACR هم می‌گوید باید با پزشک کار کنید تا کمترین مقدار لازم به کار برود و داروهای دیگر هم در نظر گرفته شود؛ نه اینکه خودتان تصمیم بگیرید.
در آرتریت سلول‌غول‌آسا هم NHS می‌گوید کورتون را ناگهان قطع نکنید؛ ابتدا مقدار بالا داده می‌شود و بعد از بهبود به مقدار کمتر می‌رسد. NHS در این بیماری به داروهای محافظ استخوان هم اشاره می‌کند.
چه چیزهای دیگری را باید بدانید؟
- کارت کورتون. NHS می‌گوید اگر بیش از سه هفته کورتون می‌گیرید یا مقدار بالا تجویز شده، پزشک یا داروساز باید کارتی بدهد که نشان می‌دهد نباید ناگهان قطع شود، و باید همیشه همراهتان باشد.
- عفونت. کورتون عفونت را محتمل‌تر می‌کند. NHS می‌گوید در تماس با آبله‌مرغان، زونا یا سرخک فوراً به پزشک خبر بدهید.
- خلق‌وخو. NHS می‌گوید تغییر حال روانی ممکن است پیش بیاید. زود به پزشک بگویید.
- درد ناگهانی کمر. Arthritis Foundation می‌گوید درد ناگهانی ستون فقرات در کسانی که کورتون می‌گیرند ممکن است شکستگی مهره باشد. اگر چنین دردی پیدا شد، همان روز پزشک را ببینید.
گفتگو با پزشک
این پرسش‌ها را از پزشکتان بپرسید:
- چرا کورتون برای من لازم است و برنامه چیست؟
- قرار است چه مدت مصرف کنم و با چه سرعتی کم شود؟
- آیا تراکم استخوان من باید بررسی شود؟
- برای محافظت از استخوان چه کنم؟ مکمل لازم است؟
- اگر بیمار شدم یا عفونت گرفتم، با چه کسی تماس بگیرم؟