نقرس و آرتروز
نقرس با حملهٔ ناگهانی درد و ورم یک مفصل شناخته می‌شود و آرتروز با ساییدگی تدریجی غضروف. این صفحه فرق این دو را، همراه با نحوهٔ بررسی، درمان کلی و نشانه‌های خطر، به زبان ساده می‌گوید.
نقرس و آرتروز چه فرقی دارند؟
هر دو درد مفصل می‌دهند، ولی دو بیماری جدا هستند و درمانشان هم فرق دارد.
نقرس یک نوع آرتریت است که در آن مفصل ناگهان بسیار دردناک می‌شود. NHS می‌نویسد علتش اسید اوریک زیاد در خون است که می‌تواند در مفصل کریستال بسازد. در خانواده‌ها دیده می‌شود و در مردان و با بالا رفتن سن شایع‌تر است. چاقی، الکل، یائسگی، بعضی داروها (مثل داروهای ادرارآور و بعضی داروهای فشار خون)، فشار خون و چربی بالا، مشکل کلیه و دیابت از عوامل خطرند.
آرتروز (استئوآرتریت) شایع‌ترین نوع آرتریت است. NHS آن را فرسایش غضروف انتهای استخوان‌ها توصیف می‌کند که باعث درد، سفتی و کم شدن حرکت می‌شود. بیشتر زانو، لگن و مفاصل کوچک دست را درگیر می‌کند. با بالا رفتن سن، آسیب قبلی مفصل، سابقهٔ خانوادگی و اضافه‌وزن خطرش بیشتر می‌شود و در زنان شایع‌تر است.
نشانه‌ها
نقرس:
- درد ناگهانی و شدید، معمولاً در شست پا، ولی مفصل‌های پا، مچ، دست، آرنج و زانو هم ممکن است.
- مفصل داغ، متورم و قرمز است (روی پوست تیره قرمزی کمتر دیده می‌شود).
- NHS می‌گوید حملهٔ درمان‌نشده معمولاً یک تا دو هفته طول می‌کشد.
- محرک‌ها: بیماری تب‌دار، مصرف زیاد الکل یا یک وعدهٔ بسیار سنگین، کم‌آبی، آسیب مفصل و بعضی داروها.
آرتروز:
- درد مفصل که با استفاده بدتر می‌شود، سفتی، سخت شدن حرکت، گاهی ورم، حساسیت یا صدای ساییدگی.
- شدت از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. بعضی خفیف و گاه‌به‌گاه، بعضی پایدار و مزاحم زندگی روزانه.
- خشکی صبح یا نیست یا کمتر از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد (NHS).
چه کسی باید دیده شود؟
- اگر اولین بار است که چنین دردی در مفصل دارید، یا درمان همیشگی‌تان جواب نمی‌دهد، پزشک را ببینید (NHS).
- Arthritis Foundation توصیه می‌کند اگر علائم مفصلی سه روز یا بیشتر طول کشید، یا چند بار در یک ماه تکرار شد، نوبت بگیرید.
- اگر درد و ورم مفصل بدتر می‌شود، یا تب و لرز دارید، همان روز اقدام کنید (بخش آخر را ببینید).
چگونه بررسی می‌شود؟
نقرس: NHS می‌نویسد پزشک شرح حال می‌گیرد (از جمله دربارهٔ تغذیه و الکل)، سطح اسید اوریک خون را می‌سنجد و اگر نتیجه روشن نبود، ممکن است برای نمونه‌گیری از مایع مفصل یا سونوگرافی به روماتولوژیست ارجاع دهد.
آرتروز: NHS می‌گوید پزشک معمولاً با پرسش از نشانه‌ها و معاینهٔ مفصل تشخیص می‌دهد. رادیوگرافی یا آزمایش خون معمولاً لازم نیست و بیشتر برای کنار گذاشتن علت‌های دیگر، مثل آرتریت روماتوئید یا شکستگی، به کار می‌رود.
درمان در کل چگونه است؟
نقرس (NHS):
- در حمله: معمولاً داروهای ضدالتهاب (NSAID) و اگر جواب نداد، کورتون به‌صورت قرص یا تزریق.
- برای پیشگیری: اگر حمله‌ها مکرر است یا اسید اوریک بالاست، دارویی که اسید اوریک را پایین می‌آورد و باید منظم، حتی بدون نشانه، مصرف شود.
- نقرس درمان‌نشدهٔ طولانی می‌تواند به مفصل آسیب بزند، برآمدگی‌های دردناک زیر پوست (توفوس) و سنگ کلیه ایجاد کند.
آرتروز (NHS):
- نشانه‌های خفیف: ورزش منظم، کنترل وزن، کفش مناسب و وسایل کمکی.
- نشانه‌های شدیدتر: مسکن و برنامهٔ ورزشی با فیزیوتراپیست.
- جراحی فقط برای تعداد کمی از بیماران.
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
در حملهٔ نقرس (NHS): داروی تجویزشده را زود شروع کنید (باید ظرف دو روز اثر کند)، مفصل را استراحت بدهید و بالا نگه دارید، تا بیست دقیقه کیسهٔ یخ لای حوله بگذارید، مایعات کافی بنوشید مگر پزشک چیز دیگری گفته باشد، و روی مفصل فشار نیاورید.
برای کم شدن حمله‌های بعدی (NHS): کاهش تدریجی وزن (نه رژیم‌های شدید)، رژیم سالم با کم کردن نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های شیرین، محدود کردن الکل، نوشیدن آب کافی، ورزش منظم بدون فشار زیاد به مفاصل و ترک سیگار.
برای آرتروز (NHS): هفته‌ای ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط مثل دوچرخه‌سواری یا پیاده‌روی تند، و تمرین قدرتی دست‌کم دو روز در هفته؛ وزن مناسب؛ وضعیت درست بدن و کم نشستن بی‌حرکت. اضافه‌وزن فشار زیادی بر زانو و لگن می‌گذارد.
برای دارو یا مکمل خاص، قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
- یک مفصل ناگهان بسیار دردناک، داغ و متورم است و تب دارید، یا لرز دارید، حال عمومی بد است و نمی‌توانید غذا بخورید. NHS می‌گوید این‌ها می‌تواند نشانهٔ عفونت مفصل (آرتریت چرکی) باشد که درمان فوری لازم دارد. همان روز با پزشک تماس بگیرید و اگر به پزشک دسترسی ندارید، به اورژانس بروید. NHS می‌گوید خطر در کسانی با آرتریت روماتوئید یا سیستم ایمنی ضعیف‌شده و بعد از جراحی یا مفصل مصنوعی بیشتر است.
- درد و ورم مفصل رو به بدتر شدن است. همان روز پزشک را ببینید.
فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
درد ناگهانی شست پایم یعنی نقرس است؟
ممکن است. NHS می‌نویسد نقرس معمولاً با درد شدید و ناگهانی یک مفصل، اغلب شست پا، همراه با گرمی، ورم و قرمزی شروع می‌شود. ولی عفونت مفصل هم همین ظاهر را دارد. اگر تب دارید یا درد و ورم بدتر می‌شود، همان روز پزشک را ببینید.
اگر اسید اوریک بالاست، حتماً نقرس می‌گیرم؟
نه الزاماً. عدد بالای اسید اوریک به‌تنهایی تشخیص نقرس نیست. NHS می‌گوید اسید اوریک زیاد در خون می‌تواند کریستال بسازد و به نقرس برسد، ولی تشخیص را پزشک با شرح حال و آزمایش و در صورت نیاز با نمونه‌گیری از مایع مفصل می‌دهد. جواب آزمایش را همراه نشانه‌ها باید خواند.
بعد از فروکش کردن حمله هم باید دارو بخورم؟
NHS می‌گوید برای کسانی که حمله‌هایشان مکرر است یا اسید اوریکشان بالاست، داروی پایین‌آورندهٔ اسید اوریک وجود دارد و باید حتی بدون علامت هم منظم مصرف شود. این که شما به آن نیاز دارید یا نه و تا کی، تصمیم پزشک است. دارو را خودتان قطع نکنید.
آرتروز یعنی غضروفم تمام شده و باید عمل کنم؟
نه. NHS می‌نویسد آرتروز لزوماً بدتر نمی‌شود و گاهی کم‌کم بهتر هم می‌شود. بیشتر بیماران با ورزش، کنترل وزن و در صورت نیاز مسکن بهتر می‌شوند و جراحی فقط برای تعداد کمی است که درمان‌های دیگر جواب نداده یا آسیب مفصل شدید است.
خشکی صبحگاهی‌ام از آرتروز است یا روماتیسم؟
فرق مهمی در مدت آن است. NHS می‌گوید در آرتروز خشکی صبح معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه است، و در آرتریت روماتوئید اغلب طولانی‌تر. ولی فقط به مدت خشکی نمی‌شود اکتفا کرد و تشخیص با معاینه و گاهی آزمایش است.