کمردرد التهابی و اسپوندیلیت (اسپوندیلوآرتریت)
کمردرد التهابی، اسپوندیلیت آنکیلوزان و آرتریت پسوریاتیک گروهی از بیماری‌های التهابی ستون فقرات و مفاصل‌اند. این صفحه می‌گوید کمردرد التهابی با کمردرد معمولی چه فرقی دارد، چطور بررسی می‌شود و درمان در کل چیست.
این بیماری‌ها چیستند؟
اسپوندیلوآرتریت (SpA) نام گروهی از بیماری‌های التهابی است که بیشتر ستون فقرات و مفاصل لگن (ساکروایلیاک) و گاهی مفاصل دیگر و محل اتصال تاندون به استخوان را درگیر می‌کنند. در این صفحه سه حالت را توضیح می‌دهیم.
اسپوندیلیت آنکیلوزان (AS). NHS آن را بیماری طولانی‌مدتی می‌داند که ستون فقرات را ملتهب می‌کند و می‌تواند بخش‌های دیگر بدن را هم درگیر کند. تغییرات ستون فقرات در عکس رادیوگرافی دیده می‌شود.
اسپوندیلوآرتریت محوری غیررادیوگرافیک. NHS می‌نویسد شکل مشابهی است که در رادیوگرافی دیده نمی‌شود ولی گاهی در MRI نشان داده می‌شود.
آرتریت پسوریاتیک. NHS آن را بیماری طولانی‌مدتی می‌داند که در آن مفصل‌ها دردناک، ورم‌کرده و خشک می‌شوند. بعضی از مبتلایان به پسوریازیس (بیماری پوستی) دچار آن می‌شوند، گاهی سال‌ها بعد از پوست.
NHS می‌نویسد اسپوندیلیت آنکیلوزان معمولاً در نوجوانی و جوانی شروع می‌شود و آغاز نشانه‌ها را بین ۱۸ تا ۴۰ سالگی ذکر می‌کند.
نشانه‌ها
کمردرد التهابی با کمردرد معمولی فرق دارد. طبق NHS در اسپوندیلیت آنکیلوزان:
- درد و خشکی کمر نشانهٔ اصلی است و به‌آهستگی طی ماه‌ها یا سال‌ها پیدا می‌شود.
- با فعالیت بهتر می‌شود و با استراحت بهتر نمی‌شود.
- صبح‌ها و شب‌ها بدتر است و گاهی از خواب بیدار می‌کند.
- ممکن است درد ناحیهٔ باسن هم باشد.
نشانه‌های دیگر طبق NHS:
- درد و تورم در مفاصل دیگر مثل لگن و زانو.
- التهاب محل اتصال تاندون به استخوان (انتزیت)، به‌خصوص پشت پاشنه و زیر پاشنه.
- خستگی.
- التهاب چشم (ایریت یا یووئیت قدامی) که چشم را قرمز و متورم می‌کند.
- همراهی با پسوریازیس یا بیماری التهابی روده.
آرتریت پسوریاتیک طبق NHS: درد، تورم و خشکی یک یا چند مفصل، ورم کل انگشت دست یا پا، تغییر ناخن (فرورفتگی‌های ریز و تغییر رنگ)، خستگی، و علائمی که معمولاً صبح بدتر است و با تحرک بهتر می‌شود.
چه کسی باید دیده شود؟
NHS توصیه می‌کند اگر نشانه‌های پایدار دارید به پزشک مراجعه کنید و اگر پزشک به این بیماری شک کرد، به روماتولوژیست ارجاع دهد. Spondylitis Association کمردردی را که بیش از سه ماه طول کشیده و پیش از ۴۵ سالگی شروع شده، قابل بررسی می‌داند.
اگر پسوریازیس دارید و مفصلتان مدام درد می‌کند، یا بدون پسوریازیس مفصلی دارید که «برمی‌گردد»، NHS می‌گوید پزشک را ببینید.
چگونه بررسی می‌شود؟
NHS می‌نویسد شروع کار با پزشک است که از نشانه‌ها، زمان شروع و مدتشان می‌پرسد. آزمایش‌ها:
- آزمایش خون برای التهاب. NHS می‌گوید طبیعی بودنش بیماری را رد نمی‌کند.
- رادیوگرافی از ستون فقرات و لگن برای دیدن التهاب مفاصل ساکروایلیاک.
- MRI اگر رادیوگرافی تشخیص را روشن نکرد.
- HLA-B27، یک آزمایش ژنتیکی که می‌تواند کمک کند ولی قطعی نیست.
- برای آرتریت پسوریاتیک: آزمایش خون، رادیوگرافی، سونوگرافی یا MRI و گاهی بررسی مایع مفصل.
NHS می‌گوید تشخیص گاهی دشوار است، چون بیماری آهسته پیش می‌رود و آزمایش قطعی ندارد؛ تأیید آن می‌تواند سال‌ها طول بکشد.
درمان در کل چگونه است؟
بیماری درمان قطعی ندارد، اما NHS می‌گوید درمان می‌تواند علائم را کم کند و ممکن است سفت شدن ستون فقرات را کند کند. درمان معمولاً ترکیبی است:
- ورزش و فیزیوتراپی که پایهٔ درمان‌اند: برای وضعیت بدن، حرکت ستون فقرات و کم کردن خشکی. NHS می‌گوید شنا و ورزش معمولاً مشکلی ندارد، ولی کشش و نرمش روزانه هم لازم است.
- داروهای ضدالتهاب (NSAID) معمولاً اولین انتخاب‌اند.
- داروهای بیولوژیک (مثل مهارکننده‌های TNF و بعضی داروهای دیگر) وقتی NSAID و ورزش کافی نباشند. NHS می‌گوید اگر بعد از دست‌کم سه ماه بهبود چشمگیری نباشد، دارو ممکن است عوض شود.
- تزریق کورتون به مفصل در بعضی موارد، با محدودیت در تعداد دفعات.
- داروهای زمینه‌ای (DMARD) مثل سولفاسالازین و متوترکسات فقط برای مفاصل خارج از ستون فقرات مؤثرند.
- جراحی نادر است.
برای آرتریت پسوریاتیک، NHS درمان را مبتنی بر دارو می‌داند: NSAID برای نشانه‌های خفیف، تزریق کورتون به مفصل، DMARD برای موارد متوسط تا شدید (که ممکن است چند ماه طول بکشد تا اثر کنند و باید با وجود دیر اثر کردن ادامه داشته باشند) و داروهای بیولوژیک.
داروها را بدون نظر پزشک قطع یا عوض نکنید.
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
- ورزش و کشش را جدی بگیرید و برنامه را با فیزیوتراپیست یا روماتولوژیست تنظیم کنید. NHS می‌گوید اگر هنگام ورزش درد گرفتید یا حالتان بد شد، فوراً بایستید.
- در آرتریت پسوریاتیک، NHS ورزش کم‌فشار، کم کردن وزن اضافه، ترک سیگار و پرهیز از داروهای گیاهی (بدون مشورت) را توصیه می‌کند.
- دربارهٔ مصرف الکل در صورت مصرف دارو با پزشک صحبت کنید.
- نشانه‌ها را یادداشت کنید: ساعت بدترشدن درد، تأثیر استراحت و حرکت، و سابقهٔ خانوادگی.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
- چشم قرمز، دردناک، حساس به نور یا دید تار. NHS می‌گوید این نشانه‌ها باید فوری بررسی شوند. همان روز به چشم‌پزشک یا اورژانس چشم بروید. اگر ناگهان نمی‌بینید، با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.
- کمردرد همراه با ضعف یا بی‌حسی پا، بی‌حسی ناحیهٔ تناسلی یا مقعد، یا اختلال در کنترل ادرار و مدفوع. NHS می‌گوید در این حالت باید فوراً با اورژانس تماس گرفت یا به بیمارستان رفت. با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.
- یک مفصل ناگهان داغ، متورم و بسیار دردناک، با تب یا بدون تب. همان روز با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
کمردردم مدت‌هاست و استراحت کمکی نمی‌کند. می‌تواند اسپوندیلیت باشد؟
شاید. NHS می‌نویسد در اسپوندیلیت آنکیلوزان درد کمر معمولاً با فعالیت بهتر می‌شود نه با استراحت، صبح و شب بدتر است و گاهی از خواب بیدار می‌کند. Spondylitis Association هم کمردردی را که بیش از سه ماه طول کشیده و پیش از ۴۵ سالگی شروع شده، بیش از یک کمردرد ساده می‌داند که ارزش بررسی دارد. بیشتر کمردردها علت دیگری دارند و تشخیص با پزشک است.
HLA-B27 من مثبت است. یعنی اسپوندیلیت می‌گیرم؟
نه. NHS می‌گوید این ژن در اکثر مبتلایان به اسپوندیلیت آنکیلوزان هست، ولی همهٔ مبتلایان آن را ندارند و بعضی افراد هم آن را دارند و هرگز مبتلا نمی‌شوند. پس این آزمایش فقط می‌تواند کنار نشانه‌ها و تصویربرداری کمک کند.
رادیوگرافی‌ام طبیعی است. پس بیماری ندارم؟
لزوماً نه. NHS می‌گوید تغییرات ستون فقرات در عکس همیشه، به‌ویژه در ابتدا، دیده نمی‌شود. اگر رادیوگرافی تشخیص را روشن نکند، معمولاً MRI پیشنهاد می‌شود. NHS می‌نویسد تأیید این بیماری گاهی فرایندی طولانی است و سال‌ها طول می‌کشد.
ورزش برای کمر و مفاصلم خوب است یا بد؟
NHS می‌گوید فعال ماندن به وضعیت بدن، حرکت ستون فقرات و خشکی کمک می‌کند و ورزش هدفمند جزء اصلی درمان است. نوع و مقدار را با فیزیوتراپیست یا روماتولوژیست تنظیم کنید و اگر حین ورزش درد گرفتید یا حالتان بد شد، فوراً متوقف شوید.
پسوریازیس دارم و مفصلم درد می‌کند. ربطی دارد؟
ممکن است. NHS می‌نویسد بعضی بیماران پسوریازیس دچار آرتریت پسوریاتیک می‌شوند، گاهی سال‌ها بعد از شروع پوست. حتی اگر پسوریازیس ندارید، مفصلی که مدام برمی‌گردد باید دیده شود. وضعیت را به پزشک بگویید.